Rondetafel Onderwijs-Industrie: samenwerkingsmogelijkheden verkennen
Jongeren aantrekken is één zaak, hen opleiden en behouden een andere. Tijdens de zevende Rondetafel Onderwijs-Industrie, op 20 oktober bij Igepa in Aalter, onderzochten meer dan vijftig vertegenwoordigers van scholen, drukkerijen, leveranciers en sectororganisaties hoe ze die opdracht samen kunnen aanpakken. Duaal leren, sociale vaardigheden, mentaal welzijn en nieuwe leermiddelen stonden centraal.
GRAFOC en PaperPackSkills brachten onderwijs en industrie opnieuw samen rond de gemeenschappelijke ambitie: goed opgeleide medewerkers voor vandaag en morgen. De bijeenkomst combineerde praktijkervaringen met instrumenten om jongeren, leerkrachten en bedrijven te ondersteunen.
Bij de opening benoemde Bram Lernout, CEO van Igepa Belux, drie uitdagingen voor de sector: imago, vergrijzing en digitalisering. Die laatste ontwikkeling biedt volgens hem ook kansen. Digitalisering kan de sector aantrekkelijker maken voor jongeren en nieuwe perspectieven op werk bieden. Om dat potentieel te benutten, moeten scholen, leveranciers en grafische bedrijven elkaar voldoende kennen om de stap te zetten naar samenwerking.
Duaal samenwerken werkt
Bert Adriaenssen, directeur van CDO Noorderkempen, vertrok in zijn uiteenzetting vanuit een herkenbare onderwijsuitdaging. Voor een school is het moeilijk om zelfstandig alle infrastructuur aan te kopen die nodig is voor een kwalitatieve, praktijkgerichte opleiding. Samenwerking met bedrijven helpt om de afstand tussen de leeromgeving en de werkvloer te verkleinen.
Die samenwerking kan verschillende vormen aannemen. Een bedrijfsbezoek of gastles vormt een laagdrempelige start. Stages, praktijklessen op de werkvloer en gedeelde opleidingsinfrastructuur vragen meer engagement, maar bieden ook meer mogelijkheden om onderwijs en bedrijfspraktijk op elkaar af te stemmen. Op langere termijn kan dat uitgroeien tot een strategisch partnerschap binnen een lokaal netwerk.
Daarbij gaat het om meer dan technische kennis. Bedrijven verwachten ook stiptheid, motivatie, beleefdheid en het vermogen om samen te werken. Adriaenssen lichtte toe hoe CDO Noorderkempen inzet op duidelijke regels, vaste routines en verbindende relaties. Gewenst gedrag aanleren en bij problemen de relatie herstellen, maken deel uit van die aanpak. De school formuleert daarbij verwachtingen voor leerlingen, ouders, leerkrachten en het beleid.
In een reactie stelde Henk De Baene van Katholiek Onderwijs Vlaanderen dat ook de waardering voor duaal leren een aandachtspunt blijft. Waar die leervorm in Duitsland een gevestigde positie heeft, is er in Vlaanderen nog werk aan de winkel om het traject als een volwaardige opleidingskeuze te positioneren.
Voorbij het gedrag van jongeren kijken
Naast vaardigheden en werkattitude kwam ook het mentale welzijn van jongeren aan bod. Mélanie Bex van de onderzoeksgroep Klinische Psychologie van de KU Leuven stelde het project ‘Keeping You(th) in Mind’ voor. Centraal staat de vraag hoe volwassenen een ondersteunende relatie kunnen opbouwen met jongeren die moeilijk aansluiting vinden bij school of begeleiding.
Psychische moeilijkheden kunnen doorwerken in het leren, sociale relaties en de overstap naar werk. Jongeren die verschillende uitdagingen combineren, zoals armoede, een moeilijke gezinscontext of ingrijpende ervaringen, zijn bovendien niet altijd gemakkelijk te bereiken met de gebruikelijke begeleidingsaanpak.
Bex introduceerde het begrip ‘mentaliseren’: gedrag van jezelf en anderen proberen te begrijpen vanuit onderliggende gedachten, gevoelens, verwachtingen en angsten. Dat betekent voorbij het zichtbare gedrag kijken en tegelijk stilstaan bij de invloed van je eigen gevoelens op je reactie. Onder spanning kan dat vermogen onder druk komen te staan. Nieuwsgierigheid maakt dan plaats voor stellige oordelen over de bedoelingen van de ander.
Een negatieve spiraal op de stageplaats
Een voorbeeld maakte duidelijk hoe dat tijdens een stage kan spelen. Een jongere voelt zich gekleineerd en heeft de indruk alleen onaantrekkelijke taken te krijgen. Zijn motivatie daalt, hij communiceert minder en komt afspraken niet meer na. De stagebegeleider ervaart hem daardoor als ongeïnteresseerd en onbetrouwbaar, investeert minder in de relatie en legt sterker de nadruk op regels. Zo versterken beide reacties elkaar.
De voorgestelde aanpak wil die spiraal helpen doorbreken. Even afstand nemen, de eigen spanning herkennen en beide perspectieven onderzoeken, kan ruimte creëren om het gesprek te herstellen. Begeleiders hoeven daarvoor geen psycholoog te worden. Het gaat om een bewuste omgang met situaties die zich in de dagelijkse begeleiding voordoen.
Keeping You(th) in Mind ondersteunt leerkrachten via training en intervisie. In kleine groepen bespreken zij concrete situaties, onderzoeken ze de perspectieven van leerling en leerkracht en zoeken ze naar manieren om de relatie te herstellen. De website biedt daarnaast informatie en oefeningen over mentaliseren, mentale gezondheid en zelfzorg.
Bex presenteerde ook voorlopige resultaten van een pilootstudie waaraan 75 leerkrachten uit negen scholen begonnen. De eerste analyses wijzen op gunstige veranderingen in het mentaliseren van leerkrachten en in hun beoordeling van de relatie met een geselecteerde leerling. Het betreft voorlopige bevindingen uit een haalbaarheidsstudie.
Beelden maken vaktaal toegankelijk
Tijdens de rondetafel stelden GRAFOC en PaperPackSkills concrete initiatieven voor uit hun Jongerenproject via de FOD WASO (Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg). Dit loopt tot eind 2027 en richt zich op de instroom van jongeren onder 26 jaar naar werk.
Colin Allaeys, sectorconsulent bij Educam, demonstreerde PictoLibro. Dit gratis digitale beeldwoordenboek koppelt foto’s van gereedschappen, materialen en symbolen aan vaktermen in het Nederlands, Frans, Engels en Duits. Gebruikers kunnen ook de uitspraak beluisteren. Het woordenboek is online toegankelijk zonder account.
Sinds kort is PictoLibro verrijkt met grafische thema’s, waaronder stansen, offsetdrukken, snijden, materialen, grondstoffen, persoonlijke beschermingsmiddelen en handgereedschappen. De woordenlijst kwam tot stand met een expertengroep. Verdere uitbreiding, onder meer naar vouwen en papierproductie, staat nog op de agenda.
Het beeldwoordenboek kan zowel in de klas als op de werkvloer helpen om technische begrippen herkenbaar te maken en taalbarrières te verkleinen. Suggesties en bijkomende expertise vanuit de sector blijven welkom.
Emma Van Heddegem van PaperPackSkills lichtte daarnaast een aanpak toe die jongeren van sectorverkenning naar werk begeleidt. Daarin krijgen onder meer VR, onderwijsboxen, coaching rond sociale vaardigheden en ergonomie een plaats. Ook de ondersteuning van bedrijven bij instroom, begeleiding en behoud van jonge medewerkers kwam aan bod.
Digitale leerstof voor de grafische praktijk
David Benoit van GRAFOC presenteerde het aanbod aan online leermodules. Momenteel staan meer dan 20 modules en kennistesten online, met onderwerpen zoals PDF, kleur, offset, flexo, grootformaatdruk en drukafwerking.
Het gratis aanbod combineert lessen met kennistesten op verschillende niveaus. Gebruikers kunnen afzonderlijke onderdelen volgen of een leertraject doorlopen. Daarmee biedt het platform mogelijkheden om basiskennis op te bouwen en bestaande kennis te toetsen.
GRAFOC riep onderwijs en leveranciers op om bijkomende inhoud aan te leveren. Zo kan de kennis die bij verschillende spelers aanwezig is, breder beschikbaar worden.
Ook leerkrachten moeten kunnen bijblijven
De ondersteuning van leerkrachten vormde een laatste aandachtspunt. Naar aanleiding van een recente bevraging bij leerkrachten stelde GRAFOC een databank voor die het opleidingsaanbod van leveranciers voor het grafisch onderwijs bundelt. Die moet scholen helpen om geschikte bijscholing te vinden.
Daarnaast krijgt ook artificiële intelligentie een plaats. Samen met NXTGN wordt een traject voorbereid om de AI-competentienoden van leerkrachten in kaart te brengen. Een infosessie en een reeks interviews moeten duidelijk maken hoe AI vandaag wordt gebruikt, welke kansen en risico’s leerkrachten zien en welke ondersteuning zij nodig hebben. Die bevindingen moeten de basis vormen voor een passend leerprogramma en de verdere uitwerking van het opleidingsaanbod.
De rondetafel eindigde met een bezoek aan het magazijn en de showroom van Igepa. Zo kreeg de uitwisseling tussen onderwijs en industrie ook een praktisch vervolg, met aandacht voor de materialen, technologieën en toepassingen waarmee toekomstige medewerkers aan de slag zullen gaan.
